چهارشنبه, 06 بهمن 1395

تاریخچه گزینش

مي‌توان ساختار گزينش كشور را به سه مرحله تقسيم كرد:

1ـ مرحله ظهور :

2ـ مرحله رشد و تثبيت :

3ـ مرحله بلوغ و تكامل:

    

1ـ مرحله ظهور : اين مرحله از گزينش كه از ابتداي پيروزي انقلاب تا ســـال 61 ادامه يافت . گزينش شكل سنتي داشت بطوريكه اكثراً دچار افراط و تفريطهاي ميشد و گاهاً تنشهاي را بوجــود مي‌آورد. و عموماً ميزان نارضايتي از آن به اوج خود رسيده بود.

البته وضع عمومي كشور به نحوي بود كه مرجعي رسمي جهت سامان دادن به آن برنامـه‌ريزي ننموده بود و افراد و كارگزاران گزينش غالباً بدون هيچ سابقه شغلي و يا كمترين سابقه شغلـــي كه آموزش لازم را در اين زمينه نديده بودند ، به اين امر اهتمام داشتند ، فلذا بسياري از شاخصهــــا و ملاكهاي اصلي مورد توجه نبود ، بنابراين دلايل فوق و بسياري از كاستي‌ها باعث شد كه امام‌خميني(ره) در پيام تاريخي خود(15/10/61) گزينش را از شكل سنتي خارج و به سوي شكل نهادينه شــدن و منسجم،   هدايت نمود. و رهنمودهاي ضروري جهت برنامه‌ريزي سيستمي و كلاسيك براي آينده ايـــراد نمودند كه حقيقتاً منشاء تحولات اساسي در سيستم گزينش گرديد و باعث شد كه با حذف بسيــاري از فروع دست و پا گير ، گزينش به سوي تعالي و شكوفائي حركت كند . و اين هدايت باعث شـــد كه به امر گزينش دقت خاصي بعمل آيد و در برنامه‌ريزي ها توجه ويژه‌اي به آن معمول گردد.

ـ معايب مرحلة اول :

1ـ افراط و تفريط در گزينش نيروي انساني

2ـ طرح سئوالات غير مرتبط و اكثراً بدون هدف

3ـ عدم پيش‌بيني نتايج دلخواه و عدم امكان ارزيابي علمي آن

4ـ وجود افراد غير متخصص در امر گزينش

5ـ ايجاد نگرشهاي منفي و چه بسا انحراف اعتقادي در برخي موارد

6ـ ورود افراد نااهل از طريق نقاط كور گزينش كشور

7ـ عدم وجود تشكيلات و ساختار منسجم گزينش درسطح كلان

8ـ عدم جذب نيروي انساني براساس شاخص تعريف شده و منطقي

ـ محاسن مرحله اول :

1ـ گزينش بعنوان يك صافي مورد اعتماد و ضروري براي ورود به دستگاههاي دولتي مد‌نظر قـــــــــرار گرفت.

2ـ باتوجه به اولويت خاص كه به فاكتور دين داده شده بود .موجبات نجات عده‌اي از گمراهي و انحراف شد.

3ـ تشكيلات جديدي بنام گزينش با شكل خاص پديدار شد.

4ـ ذهنيت تحت نظر بودن نيروي انساني موجبات اصلاح سيستم ميشد.

2ـ مرحله رشد و تثبيت :

عبور گزينش از مرحله سنتي و بدوي به مرحله كلاسيك و سيستمي با راهنمائي و هدايت مدبـــــرانه امام(ره) انجام شد و بسياري از راهكارها و اصول كلي تبيين گرديد ، بطوريكه آيت‌ا... رفسنجاني در آن زمان به تشريح اين اصول در نمازجمعه تهران پرداختند و بسياري از نكات مهم آن روشن گرديد.

البته ساير مسئولين و دست‌اندركاران و صاحب‌نظران در تثبيت جايگاه گزينش به شفاف سازي در اين زمينه پرداختند كه همه اين اقدامات منجر به رشد قابل توجه گزينش گرديد.

فلذا اين مرحله دچار برخي فراز و نشيبها گرديد و در مقاطعي از زمان مبتلا به ركود و فترت شــد و در مواقعي به رشد و تعالي خود بصورت متوسط ادامه داد، كه ميتوان اين مرحلـــه را به دو دوره حساس تقسيم بندي نمود:

الف) دوره سازندگي و گزينش : ( 68 تا 76) پس از پايان جنگ تحميلــــــي در سال 1367 و ايجاد تغييرات اساسي در قانون اساسي و حذف جايگاه نخست‌وزيري، رياست جمهـــوري داراي اختيارات بيشتري شد. لذا دولت آقاي هاشمي باشعار بازسازي جنگ و اصلاحات اقتصادي در انتخابـات با كسب 90 درصد آراء شركت كنندگان به رياست جمهوري انتخاب شد.

با توجه به اينكه فضاي سازندگي و پويائي در جامعه حكم فرما شده بود. گزينش نيــــــز از اين امر مستثني نشدو به رشد منطقي خود و تثبيت جايگاه خود پرداخت . البته با توجه به اينكه قانـون تسري گزينش معلمان و كاركنان آموزش و پرورش به كاركنان ساير وزارتخانه‌ها و سازمانهــــاو مؤسسات و شركتهــــــاي دولتـــــــي كه در جلسه علنـــــي روز يكشنبـــــه مورخ نهم ارديبهشت‌ماه يكهزار و سيصد‌و هفتاد و پنج مجلس‌شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 26/2/75 به تأييد شوراي نگهبان رسيد، امر گزينش وارد يك مرحله حساس شده بود و تقابل آن با دوران سازندگي ســـرعت رشد را در گزينش افزايش داد . و باعث شد كه هيأتها و هسته‌هاي گزينش تشكيلاتي شــده و داراي سازمان منسجم گردند.

بنابراين اركان اصلي گزينش در اين دوره مستحكم گرديد و منشاء حركتها و اصلاحات بعدي شد.

ب) دوره توسعه سياسي و جامعه مدني و گزينش : (76 تا 84) انتخابات هفتميـــــن دوره رياست جمهوري اسلامي ايران در دوم خرداد 1376 به عنوان يك رويداد مهم سياسي ـ اجتماعــي ، نه تنها در داخل كشور ، بلكه در سطح بين‌المللي مورد توجه قرار گرفت و اين دولت با شعار‌هايي چون كرامت انساني ، حق حاكميت ، آزادي جامعه مدني و توسعه سياسي و ... پا به عرضه سياسي كشور گذاشت . علي‌رغم اينكه آيين‌نامه اجرايي قانون گزينش كشور براساس فرمان مــــــورخ 15/10/61 حضرت امام‌خميني(ره) در مورخ 31/6/77 مورد تصويب قرار گرفت و نقش برجستـه و مهم آن مورد امعاء‌نظر جدي قرار گرفت ، ولي اتفاقات مهم سياسي و تشكيلاتي كشور و بروز برخي گرايشهاي ناسيوناليستي و آمادگي جو سياسي جامعه براي ورود برخي افراد غير‌مطمئن باعث گرديــــد كه رشد بهينه گزينش متوقف و شاهد صدمات زيادي به آن بوديم . بطوريكه اغراض سياسي جهت دار و بعضاً مغرضانـــــه موجب شد كه شكوفائي گزينش دچار ركود و در مقطعي از زمان قريب به فترت شود . و هدف اساسي گزيني معطوف به حفظ پيكره اصلي گزينش بدون توجه به شكوفائي و گسترش روز افزون آن ، شود.

جريانات سياسي تندرو و طيفهاي خاصي از جناحهاي حزبي حتي باعث شــد كه در دوره‌اي از مجلس نسبت به حذف در مرحله اول اقدام نمايند . و حتي در مرحله دوم بعد از مقاومت كلي در مقابــــل اين طرح مسئله اصلاح گزينش بصورت اساسي و در واقع شبه حذف مطرح شد كه با وجود درايت رهبـري و حضور به موقع جناح حداقل مجلس و برخي طيفهاي راديكال دلسوز اين مسئله نيز منتفي گرديد .

بنابر اين قسمت اعظم انرژي گزينش صرف حفظ جايگاه نه چندان محكم آن گرديد ( در اين دوره ).

پس اين دوره يكي از دوران مظلوميت گزينش و گزينشگران محسوب ميشود، بطوريكه اين افــــراد خدوم و كم توقع دچار بي‌مهري‌هاي فراواني شده و حتي ميشوند.

در اين مرحله مي‌بينيم كه در صد معايبها به حد چشمگيري كاهش يافته و تصويب قوانين و آئين‌نامــه اجرائي باعث شد كه شاهد رشد خوب آن باشيم ، ولي با به پشت سر گذاشتن اين مرحله لازم است تا با همت و يك انقلاب بزرگ در تثبيت هرچه مستحكم گزينش تلاش شود كه اين بحث در مرحلـــه سوم مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

3ـ مرحله بلوغ و تكامل:

بعد از عبور از دور مرحله حساس ، گزينش وارد مرحله جديدي شد و با تغييرات عمده در اصــــــــــلاح ساختار و تشكيلات نيروي انساني و طرح بازنگري در دستورالعملها و دست زدن به برخـــــــي ابتكار و تغيير اصولي ، قدمهاي مؤثري برداشته‌ شد.

تند‌رويها و اتفاقات گذشته و تحولات سياسي كه هريك بنوعي موجبات تهديد گزينش شده بودنـد ، ايجاب مي‌كرد تا كارگزاران كلان گزينش دست به اصلاحات و انسجام هرچه بيشتر گزينش بزنند.

بنابراين حاكم شدن يك جو سياسي ، اجتماعي متعادل (دولت آقاي احمدي‌نژاد ) كه عدالت اجتماعـــــي را محور فعاليت خود قرار داده است اين فرصت و مهلت را به ما اعطا نمود تا بتوانيــــم از اين موقعيت به نحو شايسته بهره ببريم . در راستاي اين امر همايش سراسري گزينشگران اين نويــــــد را به ما داد كه مسئولين امر در قصد چنين اقدامي هستند.

فلذا اخيراً شاهد تشكيل كميته‌هاي خاصي جهت مديريت هرچه بهتر گزينش در كشــور هستيم كه بحمدالله با سعي و تلاش همگاني بتوانيم شاهد اصلاحات اساسي در گزينش و شكوفائي آن باشيـم . بنابراين لازم است در اين مقطع و فرصت طلايي به معيارهاي زير توجه بيشتري داشته باشيم:

1ـ مديريت كيفيت و كميت گزينش از هر حيث

2ـ مديريت آموزش و ارتقاء سطح آگاهيهاي گزينشگران

3ـ مديريت زمان جهت جلوگيري از اتلاف فرصت موجود

4ـ اهتمام جدي در كنترل و تعديل آفات گزينش

5ـ اهتمام جدي در رسيدگي به مسائل رفاهي گزينشگران

6ـ اهتمام جدي در رسيدگي به حساسيت شغلي و پيش‌بيني‌هاي خاص مالي

7ـ استمرار و تداوم ارتباط با گزينشگران از طرق مختلف (همايش‌ها، جلسات ، نشريات و ... )

8ـ استقلال مالي گزينش به منظور نيل به اهداف و رسالت اصلي گزينش

فرصتها و تهديدات:

ـ چنانچه در مباحث قبلي مطرح شد هر مرحله و دوره شرايط خاص خودش را داشتـــه و در برخي از دوره‌ها اين فرصتها كه يا اصلاً موجود نبوده و يا بصورت محدود بوده است. بنابراين ايجــاد فرصت در مقطع كنوني و استفاده از آن از اهميت بيشتري برخوردار است. و البته مديران محترم نظام گزينش به اين امر اشراف كامل دارند.

با توجه به هماهنگي دولت و مجلس و جو متعادل سياسي كشور، ميتوان به جرأت گفت كه اين مرحلـه يكي از مناسب‌ترين مراحل براي شكوفائي هرچه بيشتر گزينش مي‌باشد و تا فرصت باقي است بايـد تلاش كرد.

ـ فرصت سوزي و عدم مديريت زمان يكي از تهديدهاي عمده گزينش محسوب مي‌شود . البته در كنار اين بايد به شاخصه‌هاي ديگري نيز توجه كرد، از جمله تعديل آفات گزينش، ايجاد وحدت رويـــه در سيستم گزينش ، اطلاع رساني خوب، حذف اقدامات موازي ، تجهيز كيفي و كمي گزينش ، رسيدگــي به گزينشگران بعنوان عامل گزينش ، آموزش مستمر و استفاده از مباحث غني ، ايجاد زمينه بــــراي ارتقاء سطح علمي گزينشگران و ...

استنتاج:

با دقت نظر به مراحل سه‌گانة سير تكامل امر گزينش نكاتي مهم مشاهده مي‌شود. آنچه مسلــم است امر گزينش دچار چالشهاي زيادي شده است.

و تحولات سياسي و فرهنگي كشور در توسعه و گسترش گزينش تأثير بسزائي داشته است، در برخي مراحل با ركود و كندي امر گزينش مواجه مي‌شويم و در مقاطعي اين حركت به صورت متوســـــط و تقريباً خوب ادامه مي‌يابد ، بنابراين بايد از تأثير تحولات سياسي و ساير عوامل مؤثـر در جهت تثبيت جايگاه گزينش بهره‌برداري شود.

و آنچه بايد مسلم و متقن باشد اينست كه امر حساس گزينش در هيچ موقعيتي دچار تحول و تزلــزل نشود و همواره به رسالت خطير خود عمل كند و اين ميسر نمي‌شود مگر با سرمايه گـــــــــذاري و برنامه‌ريزي دقيق در اركان گزينش؛

تحكيم پايه‌هاي قانوني و رفع اشكالات و ايرادات آن مي‌تواند متضمن حركتي سازنده باشد تـا شاهد تحول عظيمي در عرصه جذب و استخدام نيروي انساني باشيم.

در اين راستا توجه به اولويتهاي امر گزينش نياز به كار، كارشناسي داشته تا اولويت‌هاي مهم در درجه اول و ساير اولويتها به تبع برنامه‌ريزي دقيق به مورد اجرا در آيد.

آنچه به نظر حقير مي‌تواند جزو اولويتهاي اساسي باشد توجه لازم به ساختار و ريخت‌شكلـي گزينش مي‌باشد، بحث تشكيلاتي در امر گزينش بعنوان عامل اجراي امر گزينش مي‌تواند در درجه اول اهميت باشد . چرا كه نياز سنجي و جذب افراد متعهد و متخصص و تضمين امتيازات لازم مي‌تواند برنامه‌هاي آتي را با موفقيت همراه كند.

البته تخصيص جايگاه ويژه قانوني براي اين امر مي‌تواند مؤثر باشد. بنابراين با ديدگاهـــي كه از اين طريق به گزينش پيدا كرديم ، عدم تأثير پذيري از تحولات سياسي كشور با اين اهـــرم مي‌تواند به حداقل ممكن برسد. البته اولويتهاي ديگري نيز مد‌نظر است از جمله استقلال مالي گزينشها، استقـلال قانوني‌گزينشها، نظام تشكيلاتي ويژه، تجهيز امكانات لازم براي گزينش و آموزشهــــاي كلاسيك و مؤثر با تشكيلات ويژه و توجه جدي به حقوق و مزاياي عوامل گزينش ، ميتوان اشاره كرد.

پيشنهادات:

1ـ ايجاد وحدت رويه در انجام گزينش، بطوريكه نارضايتي‌ها را به حداقل مي‌رساند، اين وحــدت رويه با توجيه مستمر و استفاده از نيروهاي متخصص و متبحر در گزينشها و در كنـــــــــــار آن آموزشهــــــاي استاندارد مي‌تواند ميسر شود.

2ـ خروج آموزشها از حالت اتفاقي و مقطعي و ورود آن به آموزشهاي مستمر و برنامه‌ريـــــــــزي شده مي‌تواند آينده كيفي گزينشها را تأمين كند.

3ـ بايد از فرصتهاي كه امكان توسعه و اصلاح روند گزينش را ممكن مي‌سازد حداكثر استفـــــــاده را كرد كه شايد اين فرصت‌ها آخرين فرصتها باشند.

4ـ برنامه‌هاي اساسي كه قبلاً مقدمات آن فراهم شده است، از حيث استقلال مالي، جدي گرفته شـــــود و تا بزودي شاهد تحولات كمي و كيفي در گزينشها باشيم.

5ـ تدوين برنامه و ساختار خاصي در جهت اهتمام جدي به مسائل رفاهـــــــــــــي و حساسيت شغلــــــــي گزينشگران، و در صورت تدوين تلاش براي عملياتي شدن آنها .

6ـ ارتباط و هماهنگي گزينشگران به عنوان اجزاء يك پيكره با سيستمهاي رايانـــــه‌اي يا تشكيل جلسات دوره‌اي و همايشهاي استاني مي‌تواند در جهت ارتقاء سطح كيفي و آگاهيهاي گزينشگــــران مؤثر باشد.

7ـ تشكيل كميته‌اي ويژه در جهت تشخيص آفتهاي گزينش و تعديل آنها كه از طريق انعكاس عملكردها و پيشنهادات هسته‌ها ، بازرسيهاي حضوري، رايزني با افراد متخصص و با تجربه گزينشـــــي و ... براي تضمين سلامت گزينش.

در پايان اميد داريم كه اين سير صعودي همواره ادامه يابد و مسئولين محترم در تدابيــــــــري كه انديشيده‌اند بيش‌ از اينها جدي باشند و اين سال را كه سال آموزش عنوان كرده بودنـد . واقعاً فرصت سوزي نشود كه اين امر چنانچه گفته شد يكي از تهديدات جدي گزينش محسوب مي‌شود.

ما گزينشگران نيز با حول و قوه‌الهي و با تأسي از ارشادات مقام معظم رهبري و راهنمائــــي مديران محترم گزينش بتوانيم در رسالت و وظيفه خطير خود مؤفق باشيم .انشاءالله

منابع و مآخذ:

1ـ كتاب قانون گزينش كشور

2ـ كتاب جريان شناسي سطح (1) از انتشارات نيروي مقاومت بسيج

3ـ نشريات پيام گزينش

خبرنامه :

با پیوستن به خبرنامه اطمینان حاصل نمایید که خبر های جدید دانشگاه را از دست نمی دهید.

راه های تماس با ما :

     آدرس : خراسان رضوی - قوچان - کیلومتر ۵ جاده قوچان مشهد

    کد پستی : 67335-94771

     تلفن :  47344001-051

    فکس :  47343001-051

    ایمیل : info@qiet.ac.ir